Thứ 5 ngày 28 tháng 12 năm 2023Lượt xem: 9438

Thất ngôn - Aphasia.

Thất ngôn (Aphasia) là hội chứng rối loạn chức năng ngôn ngữ do tổn thương não, khiến người bệnh khó khăn trong việc hiểu, diễn đạt bằng lời nói, đọc hoặc viết, thường gặp sau đột quỵ, chấn thương sọ não, u não, nhưng không phải do suy giảm trí tuệ hay cơ bắp. Các dạng phổ biến bao gồm thất ngôn Broca (khó nói nhưng hiểu tốt), thất ngôn Wernicke (nói trôi chảy nhưng khó hiểu và khó nghe), và thất ngôn toàn thể (mất cả khả năng hiểu và diễn đạt).

Có thể chia thất ngôn thành các dạng chính

- Thất ngôn Broca (Biểu đạt): Khó khăn khi nói, câu nói ngắn, rời rạc, nhưng hiểu lời nói và chữ viết khá tốt.

- Thất ngôn Wernicke (Tiếp nhận): Nói trôi chảy nhưng lời nói vô nghĩa ("salad từ ngữ"), khó hiểu lời người khác nói và chữ viết.

- Thất ngôn toàn thể: Tổn thương nặng, mất cả khả năng hiểu và diễn đạt.

- Thất ngôn dẫn truyền: Tổn thương đường dẫn truyền giữa vùng hiểu và vùng nói.

Trung tâm ngôn ngữ Broca là một vùng trong não bộ, nằm ở phần sau dưới thùy trán của bán cầu não ưu thế (thường là não trái), gần vỏ não vận động, chịu trách nhiệm "sản xuất" ngôn ngữ nói và viết. Khi vùng này tổn thương, người bệnh gặp khó khăn khi nói hoặc viết (mất ngôn ngữ Broca), dù vẫn có thể hiểu ngôn ngữ.

Trung tâm ngôn ngữ Wernicke là một khu vực quan trọng trong não bộ, nằm ở phía sau trên của thùy thái dương (thùy thái dương trên) ở bán cầu não ưu thế, chịu trách nhiệm hiểu ngôn ngữ nói và viết.

Các vùng ngôn ngữ chính:

- Broca’s area (thùy trán dưới): chịu trách nhiệm tạo lời nói – độ trôi chảy.

- Wernicke’s area (thùy thái dương sau): chịu trách nhiệm hiểu ngôn ngữ.

- Đường liên kết Broca – Wernicke: chịu trách nhiệm quan trọng cho lặp lại.

- Vỏ vận động / cảm giác: điều khiển vận động và tiếp nhận cảm giác liên quan đến phát âm – nghe.

Tiêu chí đánh giá rối loạn ngôn ngữ:

- Nói có trôi chảy hay không?

- Hiểu lời nói?

- Lặp lại câu/ từ?

Sơ đồ đường dẫn xử lý ngôn ngữ:

1. Ngôn ngữ nghe: Âm thanh => Vỏ thính giác nguyên phát => Vỏ thính giác thứ cấp (Wernicke’s area). Giải mã ý nghĩa lời nói (hiểu ngôn ngữ)

2. Ngôn ngữ đọc: Chữ viết => Vỏ thị giác nguyên phát => Vỏ thị giác thứ cấp => Vùng 39 (là vị trí kết nối nghe – nhìn – ngôn ngữ). Chuyển thông tin thị giác thành ngôn ngữ có ý nghĩa.

3. Tạo lời nói: Thông tin ngôn ngữ => trung tâm Broca => Lập kế hoạch vận động lời nói. Hạch nền – tiểu não – đồi thị, Vỏ vận động => phát âm.

4. Đường liên kết Wernicke – Broca: Đóng vai trò then chốt trong lặp lại…